سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
108
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)
سؤال اگر حكم اينستكه بيان شد پس چطور در مثال : ليت يقولها المحزون ( شخص محزون و غمگين ليت مىگويد ) . كلمه « ليت » با اينكه حرف است معرب و مرفوع است . جواب كلمه « ليت » در اين عبارت از معناى حرفى منقطع و بجانب اسميّت جذب شده و بعبارت ديگر : اسم است نه حرف و دليل ما براينمدّعى آنست كه : ليت حرفى از حروف مشبّهة بالفعل بوده و برسر مبتداء خبر داخل شده و مبتداء را نصب و خبر را رفع مىدهد در حالى كه در اينمثال برسر فعل داخل شده و اين خود دليل بارز و روشنى است براينكه « ليت » اسم است و مبتداء واقع شده و خبرش « يقولها » مىباشد . سپس مصنّف مىگويد : اصل اوّلى در مبنى آن است كه ساكن باشد . شارح گويد : اعمّ از آنكه لفظ مبنى اسم بوده يا فعل و يا حرف باشد . و وجه سكون آنست كه : سكون خفيف و سبك بوده و مبنى سنگين مىباشد لاجرم از اجتماعشان حالت تعادل برقرار مىشود بخلاف آنوقتى كه بجاى سكون يكى از حركات را بياورند . مؤلّف گويد : مرحوم ابو طالب در حاشيه ميفرمايد : وجه ثقيل بودن مبنى آنست كه زبان عرب به اين عادت نموده كه كلمات را بحسب عوامل استعمال نموده و آخر آنها را باقتضاى مؤثّرات اعراب مىدهند